همه ي جانداران براي زنده ماندن بايد مواد لازم را از محيط اطراف خود بگيرند و مواد زايد را به آن پس بدهند. جانوراني كه دستگاه گردش خون دارند، صاحب مايعي به نام خونند كه مواد لازم را به سلول هايشان مي رساند و مواد زايد از آن ها دوري كند.



  تركيب خون :

خون يك نوع بافت است و از سلول و مايع بين سلولي تشكيل شده است. مايع بين سلولي خون پلاسما نام دارد. سلول هاي خون به صورت جدا از هم در پلاسما شناورند. اگر چه خون مايعي قرمز رنگ به نظر مي رسد، ولي قسمت مايع آن (پلاسما) زرد رنگ بوده و رنگ خون به خاطر گلبول هاي قرمز است كه تعدادشان نسبت به بقيه ي سلول هاي خون بسيار بيشتر است.

 


  كار خون :

خون مايعي است كه مواد جديد را براي سلول،‌تأمين و مواد زائد از آن دور مي كند. در حقيقت خون، محيط داخلي بدن را يكنواخت نگه مي دارد. در بدن ما،‌سلولي وجود ندارد كه فاصله ي آن از رگ خوني بيش از 10/1 ميلي متر باشد. خون در بدن ما چندين كار مختلف انجام مي دهد.  



  1 – انتقال مواد : خون در انتقال مواد چند كار مهم انجام مي دهد:

الف – مواد غذايي را از دستگاه گوارش جذب مي كند. اين مواد پس از كنترل ، به وسيله خون حل مي شوند و به تمام قسمت هاي بدن مي رسند.
ب – اكسيژن را از شش ها گرفته و به سلول ها مي رساند.
ج – مواد زايد سلول هاي بدن، مانند كربن دي اكسيد و اوره را مي گيرد، و ازآن ها دور مي كند،‌اوره ماده ي سمي است كه در نتيجه استفاده بدن از پروتئين بوجود مي آيد.
د – بعضي از سلول ها موادي به نام هورمون ترشح مي كنند كه بايد به سلول هاي منطقه اي ديگري از بدن برسد. خون وظيفه جا به جا كردن هورمون ها را به عهده دارد.  



  2 – تنظيم دما : خون در ضمن عبور از قسمتهاي گرم بدن، مثلاً ماهيچه ها، گرما را مي گيرد و آن را به قسمت هاي سرد (مانند پاها،گوش و غيره) مي رساند.
3 – وظايف دفاعي : خون به وسيله مواد و سلول هايش با عوامل بيماريزا مثل ميكروب ها مقابله مي كند.



  انعقاد خون :

پلاكت ها در محل هايي از بدن كه زخم ايجاد شده است جمع مي شوند و با ساختن رشته هايي تور مانند خونريزي را متوقف مي كنند. گلبول ها به اين رشته چسبيده و لخته خون را تشكيل مي دهند. اين عمل كه باعث توقف خونريزي مي شود،‌انعقاد خون است .
وتامين k كليسم به انعقاد خون كمك مي كنند . ماده ي زرد رنگي كه روي لخته خون جمع مي شود سرم نام دارد.


 


  گروههاي خوني :

خون همه ي افراد شبيه به هم نيست. زيرا تركيباتي كه در خون آنها وجود دارد با يكديگر متفاوت است. به همين دليل اگر خون دو نفر را كه از دو نوع سازگار است. با هم مخلوط كنند مخلوط منعقد مي شود. اگر هنگام انتقال خون از يك شخص به شخص ديگر چنين اتفاقي بيفتد، شخص گيرنده ممكن است جان خود را از دست بدهد. به همين سبب پزشكان بايد قبل از تزريق خون شخص ديگري به بيمار، از سازگار بودن خون دهنده و خون گيرنده مطمئن شوند.
گروه هاي خوني افراد مختلف را به چهار دسته ي A،B،O، AB دسته بندي مي كنند.  



  گلبول هاي سفيد و ايمني بدن :

بدن انسان همواره در معرض هجوم ميكروب ها و ساير عوامل بيماريزا قرار دارد. اما براي مقابله با آن ها،‌از روش هاي مختلفي استفاده مي كند. بدن ابتدا سعي مي كند جلوي ورودشان را بگيرد . وجود پوست سالم ،عطسه و سرفه، برخي از توانايي هاي بدن براي جلوگيري از ورود عوامل بيماريزاست. اگر ميكروبي بتواند از اين سدها عبور كند، با گلبول هاي سفيد روبرو مي شودكه واحدهاي متحرك ايمني بدن هستند. اين سلول ها بدنبال عوامل بيگانه رفته و آنها را نابود مي كنند.
برخي از گلبول هاي سفيد مي توانند عوامل مهاجم را در برگرفته و از بين ببرند.
بخشي از پيكر اين سلول هاي بيگانه خوار به صورت بازوهايي در مي آيد كه ميكروب را به درون سلول مي كشند. اين سلول ها كارهاي ديگري نيز مي توانند انجام دهند. بعضي از اين نوع گلبول هاي سفيد مي توانند از رگ ها خارج شوند.

 

گروه ديگري از گلبول هاي سفيد موادي به نام پادتن ترشح مي كنند. اين مواد كه براي هر ميكروبي به طور اختصاصي توليد مي شوند ميكروب را از بين مي برند.
عده اي ديگر از گلبول هاي سفيد ،‌تنظيم فعاليت ايمني را برعهده داشته و كارهاي گوناگوني انجام مي دهند. اين سلول ها مي توانند حضور ميكروب ها و عوامل بيگانه در بدن را به ساير گلبول هاي سفيد اطلاع دهند. از طرف ديگر مي توانند ميكروب ها را گرفته، آن ها را بكشند يا به گلبول سفيد ديگري تحويل دهند. نقش اين نوع سلول ها در ايمني بدن بسيار مهم است. ويروس ايدز مي تواند اين نوع سلول ها را از بين ببرد. به همين دليل فرد مبتلا به تدريج ايمني بدن خود را از دست داده و بسيار آسيب پذير مي شود.