ساختمان دستگاه تنفس :

دستگاه تنفس شامل بيني، حلق ،‌حنجره، ناي و نايژه و شش است. هر نايژه در داخل شش ،‌انشعابات ريشه مانند زيادي دارد كه نايژك نام دارد. در انتهاي هر انشعاب بسيار باريك، يك قسمت حباب مانند بنام كيسه ي هوايي وجود دارد.

 


  دم وم بازدم :

عمل تنفس در انسان شامل دو مرحله ي دم و بازدم است. ورود هوا از محيط بيرون به درون شش ها، مرحله دم و خروج آن از شش ها به بيرون مرحله بازدم را تشكيل مي دهد.
همه فعاليتهايي كه در بدن شما صورت مي گيرند، انرژي مي خواهند. اين انرژي از سوختن موادي مانند گلوكز و ليپيدها درون سلول ها ايجاد مي شود. براي آن كه مولكول هاي گلوكز و چربي در داخل سلول بسوزند. يعني به مولكول هاي كوچكتر تبديل شوند.
لازم است ابتدا با اكسيژن تركيب شوند. به اين نوع واكنش ها تنفس مي گويند . گاز كربن دي اكسيد،‌محصول هميشگي تنفس است. تأمين اكسيژن لازم براي كار سلول ها و دفع گاز كربن دي اكسيد حاصل از آن ها، وظيفه ي دستگاه تنفس است.  

جريان هوا از بيني تا نايژه :

شما هوا را از راه بيني وارد شش هاي خود مي كنيد. اين هوا ممكن است سرد، خشك و يا داراي ذرات غبار باشد. فضاي داخلي بيني اين هوا را گرم، مرطوب و تصفيه مي كند .
هوا پس از عبور از راه حلق وارد ناي مي شود . قطر ناي ...مساوي است ولي ناي به علت وجود غضروف در ديواره آن هميشه باز است. سطح داخلي ناي داراي سلول هايي است كه مژك هاي كوتاه و فراواني در سطح خود دارند. غده هايي كه در اين ديواره وجود دارند. ماده مخاطي ترشح مي كنند. اين ماده و مژك ها ،‌ذرات ريزتر موجود در هواي دم را جذب مي كنند و آن ها را به سمت بيرون مي فرستند. بدين ترتيب هواي پاكيزه و مرطوب از راه ناي وارد نايژه ها مي شود. در افراد سيگاري،‌اين مژك ها و غده هاي ترشح كننده مخاط كم كم از كار مي افتند. بنابراين چنين افرادي براي خارج كردن ذرات موجود در دود سيگار،‌دچار مشكل مي شوند واغلب سرفه مي كنند.


 


  جريان هوا در شش ها :

كيسه هاي هوايي ديواره هاي نازكي دارند كه فقط يك لايه با سلول هاي پهن با قطر اندك دارند. اطراف كيسه هاي هوايي را مويرگ هاي خوني زيادي فراگرفته اند. ديواره ي كيسه ي هوايي و اين مويرگ ها ، محل مناسبي براي نفوذ اكسيژن از شش ها به خون و برعكس عبور كربن دي اكسيد از خون به شش هاست.
علت تبادل گازها،‌تفاوت در مقدار آن ها ، درون شش و خون است كه باعث ايجاد پديده ي انتشار مي شود. خوني كه به اطراف كيسه هاي هوايي مي رود، اكسيژن كمي دارد. اما كربن دي اكسيد حاصل از فعاليت سلول ها را به همراه آورده است. در عوض هواي دم داراي اكسيژن زياد و كربن دي اكسيد اندك است. اين دو گاز مي توانند از ديواره هاي نازك سلولي كيسه هاي هوايي به كربن دي اكسيد اندك است.
اين دو گاز مي توانند از ديواره هاي نازك سلولي كيسه هاي هوايي به آساني عبور كنند و با يكديگر مبادله شوند. در نتيجه،‌خوني كه اكسيژن زياد گرفته است به قلب باز مي گردد تا در همه ي بدن توزيع شود يعني به كنار سلول ها برسد.

ساختمان دستگاه دفع ادرار:

دستگاه دفع ادرار شامل كليه ، ميزناي ، مثانه و مجراي دفع ادرار است. كليه ها در پشت معده و روده ها يعني چسبيده به ديواره پشتي شكم قرار گرفته اند. به هر كليه يك سرخرگ وارد مي شود اين رگ ،‌دو كليه شعبه هاي زيادي پيدا مي كند و به مويرگ هاي فراواني تبديل مي شود. هم چنين هر كليه يك سياهرگ خارج مي شود. هم چنين از هر كليه يك سياهرگ خارج مي شود. اين دو رگ،‌به بزرگ سياهرگ پائيني متصل مي شوند كه به سوي قلب مي رود.

 

از هر كليه ، يك لوله هم به نام ميزناي خارج مي شود. دو ميزناي به كيسه اي به نام مثانه مي روند تا ادرار ساخته شده در كليه ها را در آن جمع كنند. وقتي مثانه از ادرار پي مي شود احساس دفع ادرار را ايجاد مي شود.  



  نفرون :

در هر كليه ،‌در حدود يك ميليون واحد تصفيه به نام نفرون (لوله ادراري) وجود دارد. هر نفرون لوله ي بسيار باريكي است كه به چشم ديده نمي شود. و اطراف آن را مويرگ ها پوشانده اند. ديواره ي هر نفرون فقط يك لايه سلول دارد و بسيار نازك است. مواد زايد از مويرگ وارد نفرون (لوله ادراري) مي شوند. به اين ترتيب مواد زايد خوني كه از طريق سرخرگ ها وارد كليه شده است. از خون خارج مي شود. فرق خون سياهرگي و سرخرگي كليه چيست؟

 


  فكر كنيد :
در بدن به جز كليه ها، چند اندام دفعي ديگر نيز وجود دارند. نام ونوع كارهاي آنها را در جدولي مانند جدول زير بنويسيد.

نام اندام دفعي محل در بدن نوع كار
1- كليه ها

2- غده هاي عروق

3- روده بزرگ

4- غده هاي اشكي

5- شش ها

 دراخل شكم

در پوست

داخل شكم

داخل چشم

داخل قفسه سينه

 دفع اوره،نمك ها وتنظيم مقدار آب بدن

دفع عرق،مواد زايد و خنك كردن بدن

دفع مواد زايد،تنظيم آب بدن

دفع آب،شستشوي چشم

دفع كربن و دي اكسيد

 


  تعادل آب در بدن :

در فصل هاي قبل آموختيد كه خون بايدمواد غذايي و اكسيژن لازم را به سلول هاي بدن برساند و مواد زايد آن ها را پس بگيرد. در اين صورت تركيب خوني بايد بطور دائم و مفيد باشد و مواد محلول در پلاسما كم و زياد شوند. البته تغييرات جزيي تركيبات خون اشكالي بوجود نمي آورد ولي اين تغيير تركيب نبايد از حد معيني بيشتر باشد. مقدار ماده ي لازمي مانند آب هم نبايد زيادتر از حد شود.
اطراف بيشتر سلولهاي زنده ي بدن ما را آب فرا گرفته است. جانوراني كه در داخل آب زندگي مي كنند،‌از لحاظ جذب و دفع آن مشكلي ندارند. اما جانوران ساكن خشكي و خود ما اغلب با مشكل كم آبي بدن رو به رو مي شويم كه بايد آن را حل كنيم. كليه اندامي است كه مقدار آب بدن را تنظيم مي كند.
بدن شما در يك شبانه روز، از راه هايي آب خود را از دست مي دهد و از راه هايي ديگر آب مورد نياز خود را دريافت مي كند. تصوير زير ، ‌راه هاي جذب و دفع آب بدن را نشان مي دهد.  



  تنظيم محيط داخلي بدن :

اگر آب بدن اضافي باشد، توسط كليه ها دفع مي شود ادرار در كليه ها ساخته مي شود. درادرار اوره و مواد معدني اضافي بدن هم وجود دارد. بعضي از مواد دفعي مانند اوره سمي هستند و اگر درخون بمانند شخص را مسموم مي كنند. اين ماده در آب حل مي شود تا رقيق شود و دفع آن به بدن آسيب نرساند. شاخه هايي از اصلي ترين سرخرگ بدن،‌يعني آئورت به كليه وارد مي شود. خون در اين اندام ها گردش منظم دارد. در اين ميان كليه ها مواد دفعي و اضافي خون را از آن مي گيرند و به صورت ادرار دفع مي كنند. حتماً توجه كرده ايد كه مقدار دفع ادرار، به مقدار آشاميدني هايي كه مصرف مي كنيد بستگي دارد. مقدار آب خون، هرگز نبايد از حد معيني كمتر يا بيشتر شود. كليه ها اين حد را تنظيم مي كنند. اگر مقدار آبي كه مي خوريد مناسب باشد. ادرار شفاف و تقريباً بي رنگ خواهد بود. در اطراف نفرن ها مواد زايد خون از آب گرفته تا نمك ها و به ويژه اوره) به داخل نفرون نفوذ مي كنند و اندك اندك از كليه برون مي روند. به اين مايع خارج شده از نفرون ها ادرار گفته مي شود. كليه اندام تنظيم كننده ي تركيب خون است.